50 urte hamaika ekimen

Gu Arturo Campiongo arratsaldeko iluntzeko ikasleak gara, gaueko hamarrak arte jo eta ke aritzen garenak, eta testu honen bidez euskaltegiaren 50. urteurrenaren berri eman nahi dizuegu. Hurrengo lerroetan azalduko dizuegu modu labur batean euskaltegiaren historia, eta euskaltegia urteurrena ospatzeko prestatzen ari den izugarrizko ekimenak. 

Historia pixka bat

1971 / 72ko ikasturtean Compañia kaleko pisu batean hasi zen Arturo Campion euskaltegiaren ibilbidea. Nahiz eta urte horiek zailak egin zizkiguten aurreko erregimena jarraitzea nahi zutenek, berehala animatu zen jendea euskara ikastera. Poliki, ilusio hura handitzen joan zen, eta momentu batean ez zen pisu txiki hartan sartzeko modukoa. Zazpi urteren buruan, 1978an hain zuzen ere, mugitu ginen Comedias kalera, orain ere jarraitzen dugun tokira, lehenengo urteetako gogo berarekin.

Hemen dituzue ikusgai 50 urte hauetako hamaika irudi:

Urteurrenaren inguruan

50. urteurrena ospatzeko hamaika ekimen antolatu ditugu, eta horiek aurrera eramateko beharreko sosak lortzea izan da lehenengo pausoa, kroufundinggg bat irekitzea, alegia. Helburua 8.000 euro lortzea zen, eta epea bukatu zenean bete egin genuen. Diru honekin gauza asko egingo dugu, baina hiru dira garrantzitsuenak. 

Alde batetik, 50 urte hamaika istorio

liburua argitaratuko dugu, eta izenak esaten duen bezala, 11 idazlek eta beste hainbeste ilustratzailek kolaboratu dute. Idatzi dituzten testuak eta margotu dituzten marrazkiak euskaltegiarekin eta bere inguruko istorio eta esperientziekin lotuta daude.

Beste batetik, dokumental bat filmatuko dugu, eta bertan, euskaltegian bidea urratu zuten batzuek bere lekukotasuna emango dute, horien artean irakasleak zein ikasleak.

Martxoaren 5ean arratsaldeko 7etan Baluarteko kamara aretoan 50 urte hamaika soinu, musika, dantza eta antzerki ikuskizun paregabea gozatuko dugu.

Hasteko, clown antzezlantxo bat eskainiko digu teatrolarik; jarraian antolatzaileek ekitaldia aurkeztuko dute, ondoren Hutsun txalaparta taldea ariko da, gero Iruñeko Orfeoiaren Gazte Abesbatza eta Ortzadar taldeko dantzariak.

Sarrerak salgai daude baluarteko webgunean eta lehiatilan 15 euroan.

Maiatzaren 21ean Arturo Campionen egun berezia ospatuko dugu, baina egitaraua oraindik itxi gabe dago, aurrerago emando dugu horren berri.

Anima zaitezte ekimenetan parte hartzera, euskaraz aritzeko aukerarik ez duzue faltan izanen eta!

                                                                           

 

 

                                                                          

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                        ASTOAK

 

 

"Astoak xantza (laguntza) ematen dizu bideetan" halaxe dio Azkuek Zuberoan bildutako esaera zaharrak. Edota hizkuntzalari eta idazle berak jaso zuen beste hau ere: "Astoak ardoa ekarri eta ura edan". Asko dira euskal usadioan animalia xume eta eder honi buruzko esaerak eta atsotitzak. Izan ere,  garai batean astoa etxe gehienetan izaten baitzen.

- Asto, zeri so zaude?  Zer ari zara begiratzen?

Belarriek gorantz altxaturik, bere harridura azaltzen du. 

- Gure etxe barruan dauden gauzak? Akaso etxeko ondasunak nahiko zenituzke?

-Ez duzu gure bizimodua ulertzen eta horregatik, maiz, ergeltzat hartu izan zaituzte. Ba ote dute  arrazoirik? Guk behar guztiak ordaindu behar ditugu: jantziak, jakiak, sakeleko telefonoa, argindarra...eta horregatik noizbehinka banku-kontua begiratu behar izaten dugu ea zein kolorekoa den. Gorria edo beltza. -Zuek, ordea, ez duzue ezer behar, ez besaulki ezta argirik ere. Jantzi ere, ez zarete janzten eta larrugorritan ibiltzen zarete.

-Arestian esan dizudan bezala, guk besteekin telefonoz hitz egiten dugu, zuek arrantzaka egiten duzue eta elkar ulertzen omen duzue. Nor ote dira aurreratuenak?

-Mende askoan bidaia egiteko zuek zineten gure automobila. Garai batean esaten zen moduan, "utilitarioa". Eskukada bat lasto eta belar apur batekin astook kilometroak egiten zenituzten. Nabigatzaile automatikoa duzue...

Ziotenez, baserritar bat tabernan mozkortuta zegoelarik, lagunek asto gainean igo eta honek baserriraino eraman ohi zuen nagusia xuxen-xuxen eta inolako laguntzarik gabe. Hori adimena, hori!

Beharbada, argazkian etxe barrura begira dagoen astoak bart horixe bera egin du, alegia etxeko gizona bere gainean kaleko tabernatik baserrira ekarri, eta orain ea nola dagoen, ea esna ote den so dago. Batek daki!

Bukatzeko garaia ere badut, bestela beste atsotitz hark dioen bezalaxe, hemen izanen naiz zuek aspertzen "astarrak kumea egin arte".

                                        SHAKESPEAREREN LOREEN ATZETIK

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Egia aitortu beharko banu, esan dezadan ez naizela oso lorezalea. Loreak gustatzen zaizkit, bai, batez ere udaberrian sortzen direnak, beren koloreekin natura osoa zipristitzen dutela. 

Udaberrikoek bai harritzen nautela. Horiek koloreak! Nola nahasten diren haien artean izugarrizko konposizioak osatuz! Gero baditugu hiritarrak direnak, hots, espaloietako harlauzen artean, modu harrigarrian, atera eta haztea lortzen dutenak. Horiek bai meritua! Gainera xumeak izaten dira, txikiak, meheak...edozein mementutan, bai abuztuko bero sapak lehortu edota otsaileko hormak izoztuko dituenak.

Dena den nire etxean ez daukat lorontzirik, beno badago bat balkoian, nahiko handia gainera, baina sekula ez du bere balizko betebeharra egin eta hutsik egoten da txoko batean. Herriko etxean ordea, familiaren etxean, badago pila bat baina ni ez naiz haiez arduratzen, begiratu ere ez, askotan.

Orduan argazkia iritsi zitzaidan eta ikusi nuenean nire buruari galdetu nion: "-zer atera dezaket argazki honetatik?" Testu txukun bat egiteko eskatu didate eta nik loreei buruz dakidana hutsaren hurrengoa baino ez da.

Izena bai, hori behintzat banekien: "Pentsamenduak". Izen ederra. Argazkiaren ikuste hutsak gogorarazi zidan negu partean familiakoek lore mota horiek landatzen dituztela gure amaren hilobian.

Gero irudiari arretaz begira geratu nintzen, zerbait esanen balit bezala, eta bai, loreak "-zer ari zara begiratzen?" esaten zidala iruditu zitzaidan. Izan ere, lore horren petaloek aurpegi haserre moduko bat osatzen baitute, sudurra zimurtuko balute bezala. Ondotik jakin-mina piztu egin zitzaidan ea nondik zetorkion izen bitxi hori eta dokumentatu nintzen.

"Pentsamendua" esanahia duen  frantsesezko "penses" hitza da bere izenaren jatorria. Lorea aitzinatik nostalgiarekin eta maitasun oroitzapenekin lotu ohi da eta hori dela-eta, zenbait tokitan, "Nomeolvides" izenez ezaguna da. Zenbaitzuen aburuz, zimeltzen hasten denean, aurreranzko jarrera hartzearekin ere lotzen da, hausnarrean ari den pertsona baten antzera.

Eta zer esanik ez, kristau-bertsioa ere badu, bere hiru petaloek Iruneren Misterioa (Aita, Semea eta Izpiritu Santua) irudikatzen dute eta, hori dela kausa, "Trinitaria" izena ere ematen zaio hor barna.

"Viola tricolor hortensis" basa-lorea bazen eta dotoretasunez erakusten zituen gainean eroritako ihintza eta izotza. XIX. mendean Ipar Europako lorezainek bioleta desberdinekin gurutzatu zuten eta, horren ondorioz, 400 barietate sortu zituzten.

Mitologiari dagokionez, elezahar zenbaitetan bere irakaspen bereziak ematen dizkigutela ageri da. Erdi Aroan bertan  jadanik ezaguna zen elezahar horietako batek dioenez, lo dagoen pertsona baten gainean pentsamendu-lore bat jartzen baduzu, loreak bere gainean jardun eta pertsona horrek, esnatzen den unean berean, ikusten duen lehen pertsonaz maiteminduko dela. Kontuz beraz!

Baina izenburuak iradokitzen duen bezala, literatura arloan ere, lore honi buruzko erreferentziarik maiz ageri da. Horixe da W. Shakespeareren kasua. Idazle honek sarri erabiltzen zituen loreak pertsonaien emozioen sinbolo gisa. "Hamlet" liburuan Ofeliaren ahotan eta"Udako gau bateko ametsa" deritzon lanean, aldiz, Oberan eta maitagarrien erregeak desobedientzia zigortzeko, bere iratxoen laguntzaz, lore honetatik ateratako zuku magikoa prestatzen dute maitagarrien erregina Titaniari edanarazteko eta horrela animalia batekin maitemin zedin.

Ipuinak ipuin, lorearen edertasunaz gain, berau medikuntzan, industrian eta gastronomian ere erabili ohi da.

Loreek beren hizkuntza badute. Gogora ezazu hori loreak oparitzen dituzunean!

                                                        
                                                            URTE EDER HAIEK

 

 

 

 

 

 

 

Bizitzak hamaika bira ematen ditu eta, nahi ala ez, guri ere, ziba bat bagina bezala, emanarazten dizkigu. Esan gabe doa aldaketa hauek, nola edo hala, bakoitzak kudeatu behar izaten dituela.

Azken urte eta erdian ere, jasaten ari garena ez da salbuespen bat eta hala konfinamenduari nola kutsatzeko beldurrari edota gaixotasunak ekarritakoari ere, aurre egin behar izan diogu, nork bere moduan.

Konfinamendu bitarteko atsedenaldia bukaezina zenez, jasangarriagoa egin ahal izateko eta denbora galdu hari ahalik eta zuku gehien ateratzeko, herriko etxean garbiketa orokorra eta sakona egitea otu zitzaigun. Ganbaran daukagun armairu zahar-zahar batean, zer eta hautsez estalitako kartoizko kutxa bat aurkitu nuen. Kutxaren estalkia kendu nuela, aspaldiko, beste garai bateko argazki horiztatuekin egin nuen topo.  Argazki haiek ikusi bezain laster, erabat ahaztuta nituen oroitzapenak eten gabe burura zetozkidan; bereziki argazki txiki batek ekarrarazi zizkidan oroimenak, aspaldiko istorio bat gogorarazi zidan eta horri buruz mintzatuko natzaizue.

Aipatu argazki hartan, Piluka, Josefinita eta Miguelito ageri ziren. Hirurak on Pernando eta Sabinaren seme-alabak. Harritzeko modukoa da, laurogei urte baino gehiago pasa badira ere, atzo izan balitz bezala, oroitzen naiz.

Izan ere, argazkia egin zen egun hori ahaztezina izan zen. Garai hartan herriak umeondako eskola berri-berria eraiki baitzuen eta herriko apaiza ez ezik, probintziako agintariak, gobernadorea barne, ageri ziren. Inaugurazio hartarako, bai Pilukak, bai Josefinitak ere, soineko berri bana estreinatu zuten eta. Baina soinekoak berdinak zirenez, Pilukari, ahizpa zaharrenari, ez zion nonbait grazia handirik egin. Haiek ziren negarrak, haiek!

Pilukak izugarrizko trebetasuna zeukan matematiketan, egungo egoeran biziko balitz, ziur nago, superdotatu horietakoa izanen zela... baina garai hartan bai emakumezkoa, bai benetako familia behartsu batekoa izateagatik,oraindik nerabetzaroa iritsi ez zitzaiolarik, ikasketei utzi behar izan zizkion.

Etorkizun oneko neska zen, baina patuak eta, batez ere, denbora hartako egoera kontuan hartuta, Pilukak itxaropenari uko egin behar izan zion eta gazte-gazte herriko aberats baten etxean lanean hasi egin zen neskame.

Bere ahizpa Josefinitak, Pilukak baino hiru urte gazteagoa zen; ez zen hain bikaina, baina nire bizitzan, aztarna sakona utzi zuen, nire lehendabiziko azukre-koxkorra izan baitzen eta aurreneko hori, denok dakigun bezala, ahaztezina izaten da. Beti, bata joaten zen lekura, besteak jarraitzen zion edo alderantziz. Hori zen hori maitasuna! Aurrerantzean ez dut inoiz hain maitasun garbia aurkitu, dudarik gabe!

Zer gertatuko zatekeen, lau urte geroago Ameriketara lanaren eta etorkizun oparoaren bila joan izan ez banintz? Berekin ezkonduko nintzatekeen? Batek daki! Baina Josefinitak utzitako aztarnak, oraindik, bihotzaren leku sakon-sakonean ukitzen nau.

Miguelitori dagokionez, on puska izateaz gain, pazientzia handikoa zela zalantzarik ez dago. Josefinitarekiko nire maitasun istorioak, txintik atera gabe, jasan behar izan zituen. Berdin pozak nola penak ere. Edo hobeki esanda, Josefinitari dagokionean, Miguelito eta biok lagunak baginen ere, nire laguntzaile izatera behartu nuen. Gizajo halakoa!

Egun ez dut garai hartako sasoi ezta burua ere. Gainera, jakin badakit, nire buruak alzheimerraren atea jo duela eta laster gaixotasunak oroimenik gabe utziko nauela, dena lauso, dena beltz. Egun hartakoarena, ordea, xeheki oroitzen dut. 

Badakit nire egunak joaten ari zaizkidala, baina ez dut presarik muga horretara heltzeko. Norbaitek presarik badu... ni baino lehen joan dadila!

ZER OTE?

Irudia hemendik hartua

Baina zer gertatu ote zen? Alegia, zer gertatu ote zitzaigun duela urtebete baino gehixeago? Bat-batean dena aldatu zen inork ezer jakin gabe, egun batetik bestera gure bizimoduak kriston anabasa bihurtu ziren, esate baterako supermerkatuetan gertatu zena, zergatik gauetik goizera, bete-beteta zeuden apalategiak hutsik ageri ziren? Ez zegoen lekalerik, ez zegoen lixibarik, ez zegoen janaririk, ez zegoen ezer eta garrantzitsuenetarikoa zen gauza bat, ez zegoen komuneko paperik! 3. Mundu Gerra bazetorrela zirudien!

Ez dakit zer gertatu zen, guk haiek jakitea nahi zutena besterik ez genekien, baina komuneko paperarenak oso sentsazio arraroa eragin zidan, eta agindu nion nire buruari zer arraio gertatu zen eta zergatik aurkitu arte ez nukeela amore emango, ez horixe!

Eta hori esanda, une batean nire ikerketa-taldea antolatzea erabaki nuen, zer gertatzen ari zen jakitekotan, baina gure lehen galdera zera izan zen: “nondik hasi?” Segituan erabaki genuen gaia ongi ezagutzen zuen pertsonarekin hastea zela onena. Beraz, Osasun Sailburu Santos Indurain andrearekin harremanetan jarri ginen, ez dakit ezagutzen duzuen, ile gorria daramana eta beti berri txarrak ematen dizkiguna. Horixe bera da!

Hasieran, hark ez zuen gurekin hitz egin nahi izan, eta esan zigun berak ez zekiela ezer gai horri buruz, baina behin eta berriz erregutu ondoren, nahi genuen informazioa eta harremanetarako pertsona baten izena eman zizkigun. Berehala prestatu genuen pasaportea, agintarien beharrezkoa zen baimena (itxiera perimetrala zela-eta) lortu eta Ekialdeko Europan ezkutatutako herrixka batera joan ginen Irena Buzarewicz-ekin hitz egitera.

Iritsi ginenean, haren aurrean agertu eta gure bisitaren arrazoia eta esku artean genuen ikerketa azaldu genizkion, baina hark ere uko egin zion laguntza emateari eta poliziari deitzearekin mehatxatu egin gintuen. Behin eta berriz gaiaren larritasuna azaldu ondotik, behingoan berak zekien guztia eta zituen dokumentu eta argazkiak guri ematea eta zehatz-mehatz azaltzea erabaki zuen. Orduan, argazki batzuk ikusi ondoren, supermerkatuetako apaletako komuneko papera zergatik desagertzen ari zen ulertu genuen.

Dirudienez, zahar-egoitzen arteko nazionarteko gymkana moduko bat (sekretua, jakina) antolatua zen, eta gymkana horren froga garrantzitsuenetariko bat omen zen komuneko papera erabiltzea modu berezi bezain xelebre batez zeruan artizarra aurkitzeko, eta horrek eragin handia izan behar zuen gure supermerkatuetan komuneko paperik ez izate horretan, baina Irenak ziurtatu zigun lehiaketa amaitzen ari zela eta laster normaltasunera itzuliko ginatekeela.

Komuneko paperik ezaren arrazoi nagusia zein zen jakin ostean, Iruñera itzultzea deliberatu genuen, agintariak ezezik, herritarrak ere lasaitzeko eta behin gymkana amaituta, etorkizunean hornikuntza-arazorik ez zela izanen jakinaraztera.

Iratzargailuak jo du, goizeko 7ak dira, gaur ere ohetik jaiki naiz, egunero bezala, euskaltegira joateko, eta pentsatu dut: “ A zenolako amesgaiztoa izan dudan!” Hala ere, kalera atera naizelarik, ohartu naiz etxean musukoa ahaztu zaidala, eta orduan ohartu naiz benetan ez dela amesgaiztoa izan, baizik eta errealitate gordinaren ondorioa.